Drenaj tesisatı seçilirken toplanacak suyun kaynağı, oluşabilecek en yüksek debi, tahliye kotu, zemin özellikleri ve bağlantı yapılacak altyapı birlikte değerlendirilmelidir. Sistem; yağmur suyunu, yüzey sularını, yeraltı suyunu veya belirli alanlarda oluşan atık suları yapıya zarar vermeden toplamalı ve uygun boşaltma noktasına taşımalıdır.
Temel değerlendirme kriterleri:
Drenaj suyunun türü ve miktarı
Boru çapı, eğimi ve malzeme sınıfı
Yer çekimli veya pompalı tahliye ihtiyacı
Süzgeç, rögar ve kontrol noktalarının konumu
Geri tepme, koku ve sızdırmazlık önlemleri
Temizlik ve bakım erişimi
Drenaj tesisatı yalnızca boru döşenerek oluşturulmaz. Toplama noktaları, pompa çukurları, boru hatları, kontrol elemanları ve tahliye bağlantısı ortak bir mühendislik sistemi olarak projelendirilmelidir.
Drenaj tesisatı; yapılarda ve açık alanlarda biriken fazla suyun kontrollü biçimde toplanmasını, taşınmasını ve uzaklaştırılmasını kapsar. Sistem içeriği binanın kullanım amacı, arazi eğimi, temel kotu ve mevcut altyapı koşullarına göre değişir.
Başlıca uygulama alanları şunlardır:
BS EN 12056 standardı bina içi yer çekimli drenajı; genel şartlar, sıhhi borulama, çatı drenajı, atık su terfi tesisleri ile montaj ve bakım olmak üzere 5 ayrı bölümde ele alır.
Drenaj tesisatının kapsamı, suyun yalnızca toplanmasını değil güvenli bir tahliye noktasına ulaştırılmasını da içerir.
Uygulamalarda tesisat çıkışının belirlenmesi kadar çıkış noktasındaki geri tepme ve taşkın riskinin incelenmesi de önem taşır.
Drenaj sistemleri, suyun kaynağına ve tahliye yöntemine göre farklı gruplara ayrılır. Yer çekimli sistemlerde su uygun boru eğimiyle taşınırken pompalı sistemlerde kot farkını aşmak için drenaj veya atık su pompaları kullanılır.
| Sistem türü | Kullanım alanı | Temel işlevi |
| Yüzey drenajı | Açık alan, otopark ve rampalar | Yüzeyde biriken suyu toplar |
| Çatı drenajı | Çatı ve teraslar | Yağmur suyunu düşey hatlara aktarır |
| Temel drenajı | Perde ve temel çevresi | Yeraltı suyunun yapıya etkisini azaltır |
| Bina içi drenaj | Islak hacim ve teknik alanlar | Kullanılmış suyu bina dışına taşır |
| Pompalı drenaj | Bodrum ve düşük kotlu alanlar | Suyu daha yüksek tahliye kotuna basar |
| Endüstriyel drenaj | Fabrika ve üretim alanları | Proses veya temizlik suyunu toplar |
BS EN 12056-4; fekal madde içeren atık sular, fekal madde içermeyen sular ve yağmur suyu için kullanılan terfi tesislerinin yerleşim, işletme ve bakım koşullarını kapsar.
Drenaj sistemi türü, tahliye edilecek suyun özelliği ve boşaltma kotu dikkate alınarak belirlenmelidir.
Kimyasal, yağlı veya yüksek sıcaklıktaki sıvılar için standart bina drenaj malzemelerinin doğrudan kullanılması uygun olmayabilir.
Drenaj projesi, yapı ve arazi üzerindeki su kaynaklarının belirlenmesiyle başlamalıdır. Boru çapları yalnızca bağlantı yapılacak süzgecin ölçüsüne göre değil, hesaplanan debi, hat uzunluğu, eğim ve boru doluluk oranına göre seçilmelidir.
Projelendirme kapsamında şu çalışmalar yürütülmelidir:
BS EN 12056-2, konut, ticari, kurumsal ve endüstriyel binalardaki yer çekimli atık su drenajı için yerleşim ve hesaplama ilkelerini tanımlar.
Drenaj kapasitesi, normal kullanımın yanında kısa sürede oluşabilecek yüksek su yüklerini de karşılamalıdır.
Proje aşamasında mevcut altyapı, bağlantı izni ve tahliye noktasının kapasitesi doğrulanmalıdır. Yapıya özel drenaj projesi için Altes Mühendislik ile iletişim kurularak saha ve altyapı koşulları birlikte incelenebilir.
Yağmur suyu drenajı; çatı, teras, rampa, otopark ve sert zeminlerde biriken yağışın kontrollü biçimde uzaklaştırılmasını sağlar. Sistem kapasitesi, yüzey alanı ve bölgesel yağış verileri esas alınarak hesaplanmalıdır.
BS EN 12056-3, yer çekimli çatı drenaj sistemlerinin hidrolik yeterliliği için hesaplama yöntemleri sunar ve sifonik çatı drenajının performans koşullarını da kapsar.
Temel drenajı ise yeraltı ve yüzey sularının temel ile perde duvarları çevresinde birikmesini sınırlar. Drenaj levhası, filtre malzemesi, geotekstil ve delikli boru sistemi, su yalıtımının yerine geçmez; yalıtım üzerindeki su yükünün azaltılmasına yardımcı olur.
Temel drenajı ve su yalıtımı, birbirini tamamlayan ancak farklı görevler üstlenen yapı koruma sistemleridir.
EPA, asfalt ve beton gibi geçirimsiz yüzeylere düşen yağmur suyunun tortu, yağ, metal ve farklı kirleticileri taşıyabileceğini belirtir. Bu nedenle saha drenajında suyun yalnızca uzaklaştırılması değil, kullanım alanına göre ön arıtma ihtiyacı da değerlendirilmelidir.
Drenaj tesisatında kullanılacak ekipmanlar, suyun kimyasal yapısına, sıcaklığına, katı madde içeriğine ve montaj ortamına uygun seçilmelidir. Bina içi, toprak altı ve endüstriyel drenaj hatları aynı mekanik yüklere maruz kalmaz.
PVC, polipropilen, polietilen ve dökme demir borular farklı drenaj uygulamalarında kullanılabilir. Malzeme seçiminde bağlantı sızdırmazlığı, dış yükler, yangın koşulları, ses performansı ve kimyasal dayanım dikkate alınmalıdır. ISO’nun drenaj standartları kataloğunda sızdırmazlık, hava geçirmezlik, sıcaklık çevrimi ve dış yük dayanımı için ayrı test standartları bulunur.
Pompalı sistemlerde şu özellikler değerlendirilmelidir:
Drenaj pompası, yalnızca çukur hacmine göre değil debi ve toplam basınç kaybına göre seçilmelidir.
Drenaj tesisatı montajı, boru güzergâhlarının ve kotların sahada doğrulanmasıyla başlamalıdır. Boru yataklaması, askı aralıkları, bağlantı yönleri ve temizlik parçaları onaylı projeye uygun biçimde hazırlanmalıdır.
Temel uygulama aşamaları şöyledir:
ISO 13259:2020, toprak altındaki basınçsız termoplastik boru bağlantılarının sızdırmazlığını elastomerik contalar üzerinden test eden güncel yöntemi tanımlar.
Eğim hatası veya boru yatağındaki düzensizlik, hat içerisinde tortu birikmesine ve yerel çökmelere neden olabilir.
Montaj tamamlandıktan sonra yalnızca su akışı değil rögar seviyeleri, pompa çalışma sırası ve alarm fonksiyonları da test edilmelidir.
Drenaj hattındaki geri tepme, dış kanal seviyesinin yükselmesi veya tahliye kapasitesinin yetersiz kalması durumunda suyun binaya doğru hareket etmesidir. Özellikle bodrum katlar ve düşük kotlu hacimler için geri tepme riski proje aşamasında incelenmelidir.
FEMA, geri tepme vanalarının atık suyun yapıdan çıkmasına izin verdiğini ancak yoğun yağış sırasında akışın bina içine dönmesini engellediğini belirtir.
Koku kontrolü için süzgeçlerde yeterli su perdesi bulunmalı, havalık sistemi doğru düzenlenmeli ve uzun süre kullanılmayan giderlerin kuruması önlenmelidir. Pompa çukurlarında sızdırmaz kapak, uygun havalandırma ve seviye alarmı bulunması işletme güvenliğini destekler.
Geri tepme vanası bulunan hatlarda, vana kapalıyken bina içerisinden gelen suyun nereye yönleneceği ayrıca planlanmalıdır.
Yağmur suyu ile atık su hatlarının kontrolsüz biçimde birleştirilmesi, yoğun yağışlarda sistem kapasitesini aşabilir.
Drenaj tesisatının düzenli bakımı; tıkanma, pompa arızası, koku ve taşkın risklerinin azaltılması için gereklidir. Süzgeçler, rögarlar, pompalar, çekvalfler ve seviye sensörleri belirlenen bakım programına göre kontrol edilmelidir.
Bakım kapsamında şu işlemler yürütülmelidir:
BS EN 12056 serisinin 5. bölümü, drenaj sistemlerinin montaj ve testinin yanında işletme, bakım ve kullanım talimatlarını da kapsar.
Altes Mühendislik; yer çekimli ve pompalı drenaj sistemleri, süzgeç çözümleri, yağmur suyu yönetimi ve endüstriyel drenaj uygulamalarını hizmet kapsamı içerisinde sunmaktadır. Firma Ankara merkezli çalışmakta ve kurumsal sayfasında Türkiye genelinde mekanik tesisat hizmeti verdiğini belirtmektedir.
Drenaj tesisatının güvenilirliği, doğru projelendirme kadar düzenli kontrol ve erişilebilir bakım noktalarına bağlıdır.
Altes Mühendislik ile iletişime geçilerek yeni yapı, mevcut tesisat yenilemesi veya endüstriyel uygulama için keşif, proje, montaj ve bakım kapsamı oluşturulabilir.
