Klima tesisatı seçilirken yapının kullanım amacı, ısıtma ve soğutma yükleri, mahal sayısı, çalışma saatleri ve taze hava ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir. Sistem; iç ve dış ünitelerin yanı sıra soğutucu akışkan boruları, yoğuşma giderleri, elektrik bağlantıları, kontrol ekipmanları ve gerekli durumlarda havalandırma kanallarından oluşur.
Başlıca seçim kriterleri:
Yapıya özel kapasite hesabı
Kullanım alanına uygun klima sistemi
İç ve dış ünite yerleşimi
Borulama mesafesi ve kot farkı
Yoğuşma suyu tahliyesi
Otomasyon ve bölgesel kontrol
Bakım ve servis erişimi
Klima tesisatı yalnızca cihazların duvara veya tavana monte edilmesiyle tamamlanmaz. Kapasite hesabı, boru güzergâhı, drenaj, elektrik altyapısı ve devreye alma işlemleri aynı uygulama projesi kapsamında yönetilmelidir.
Klima tesisatı, kapalı alanların sıcaklığını ve belirli sistemlerde nem koşullarını kontrol eden mekanik bileşenlerin tamamını kapsar. Sistemin yapısı, bağımsız bir oda klimasından çok sayıda mahali yöneten merkezi uygulamalara kadar değişebilir.
Temel sistem bileşenleri şunlardır:
ASHRAE Standardı 55, termal konforu yalnızca hava sıcaklığı üzerinden değerlendirmez. Sıcaklık, ısıl ışınım, nem, hava hızı, kıyafet düzeyi ve kullanıcı aktivitesi olmak üzere altı çevresel ve kişisel faktörü birlikte ele alır.
Klima tesisatı, cihazlarla birlikte borulama, drenaj, elektrik ve kontrol altyapısını içeren bütüncül bir sistemdir.
Klima cihazının çalışması ortam havasının otomatik olarak yenilendiği anlamına gelmez. Taze hava ihtiyacı bulunan yapılarda havalandırma sistemi ayrıca projelendirilmelidir.
Klima tesisatı türü; toplam alan, mahal sayısı, bağımsız kontrol ihtiyacı ve günlük kullanım süresine göre belirlenmelidir. Konut, ofis, otel, mağaza, hastane ve endüstriyel tesislerde farklı sistem yapıları tercih edilebilir.
| Sistem türü | Uygun kullanım alanı | Tesisat özelliği |
| Split klima | Konut ve küçük ofis | Bir iç ve bir dış üniteden oluşur |
| Multi split | Birden fazla küçük mahal | Tek dış üniteye birden fazla iç ünite bağlanır |
| VRF veya VRV | Ofis, otel ve ticari yapılar | Değişken debili soğutucu akışkan hattı kullanır |
| Paket klima | Mağaza ve geniş açık alanlar | Temel bileşenler ortak gövdede bulunur |
| Chiller ve fan-coil | Büyük ticari ve kurumsal yapılar | Soğutulmuş su tesisatı üzerinden çalışır |
| Hassas kontrollü klima | Veri merkezi ve laboratuvar | Sıcaklık ve nemi dar aralıklarda yönetir |
ABD Enerji Bakanlığının merkezi klima sınıflandırmasında, tek fazlı ve 65.000 Btu/h değerinin altındaki soğutma kapasitesine sahip split ve paket sistemler ayrı bir ürün grubu olarak ele alınır. Bu sınır, sistem ölçeğinin kapasite ve elektrik altyapısıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Klima sistemi türü, metrekare bilgisinden önce yapının kullanım düzenine göre seçilmelidir.
Klima tesisatı projesi, mimari planlar ile yapının kullanım senaryosu incelenerek hazırlanır. Cihaz kapasitesi belirlenmeden önce mahallerin ısı kazancı ve ısı kaybı hesaplanmalıdır.
Projelendirme sürecinde şu çalışmalar yürütülür:
ASHRAE’nin güncel standart listesinde bina soğutma ve ısıtma yüklerinin hesaplanmasına yönelik Standard 183-2024 ile saha ölçüm, test ve dengeleme işlemlerini kapsayan Standard 111-2024 ayrı teknik başlıklar olarak yer alır.
Kapasite hesabı yapılmadan seçilen klima cihazı, düzensiz çalışma ve yetersiz nem kontrolü gibi işletme sorunlarına neden olabilir.
Altes Mühendislik ile iletişime geçilerek yapının mimari özelliklerine ve kullanım koşullarına uygun klima tesisatı kapsamı oluşturulabilir.
Soğutucu akışkan boruları, dış ünite ile iç üniteler arasındaki enerji taşıma devresini oluşturur. Boru çapları, cihaz kapasitesi, toplam hat uzunluğu, düşey kot farkı ve üretici sınırları dikkate alınarak belirlenmelidir.
Bakır borular montaj öncesinde temiz, kuru ve kapalı tutulmalıdır. Bağlantı noktaları uygun teknikle hazırlanmalı; boru içinde nem, kir veya metal parçacığı kalması önlenmelidir. Yetersiz yalıtım, boru yüzeyinde yoğuşmaya ve yapı elemanlarında nem hasarına yol açabilir.
EPA, klima ve soğutma sistemlerinde kullanılan akışkanlarla ilişkili riskleri toksisite, yanıcılık, boğulma ve fiziksel tehlikeler olmak üzere dört ana grupta ele alır. Sistem tasarımı, mühendislik kontrolleri ve uygun servis yöntemleri bu risklerin yönetilmesinde temel rol oynar.
Soğutucu akışkan hattı, üretici tarafından belirtilen çap, mesafe ve kot sınırlarına uygun hazırlanmalıdır.
Boru tesisatı sonradan erişilemeyen kapalı hacimlerden geçirilecekse bağlantı sayısı mümkün olduğunca sınırlandırılmalıdır.
Klima tesisatında iç ünite serpantini üzerinde oluşan yoğuşma suyu, kontrollü bir drenaj hattıyla uygun gidere taşınmalıdır. Drenaj hattının yetersiz eğimi, hat içerisindeki tıkanmalar veya bağlantı hataları iç üniteden su sızmasına neden olabilir.
Drenaj projesinde şu kriterler dikkate alınmalıdır:
Bir klima tesisatında en az üç drenaj riski birlikte değerlendirilir: suyun geri tepmesi, boru yüzeyinde yoğuşma ve gidere bağlı koku taşınımı. Bu riskler yalnızca boru çapıyla değil güzergâh ve bağlantı biçimiyle kontrol edilir.
Yoğuşma drenajı, suyun yalnızca uzaklaştırılmasını değil geri tepme ve koku geçişinin önlenmesini de sağlamalıdır.
Drenaj pompası kullanılan uygulamalarda seviye şalteri ve taşma alarmı kontrol senaryosuna dahil edilmelidir.
Klima montajı, onaylı uygulama projesi ve cihaz üreticisinin teknik dokümanlarına göre yürütülmelidir. Boru ve elektrik bağlantılarının tamamlanması sistemin işletmeye hazır olduğunu göstermez.
Temel uygulama sırası şöyledir:
ASHRAE, HVAC sistemlerinin saha performansı için Standard 111-2024 kapsamında ölçüm, test, ayar ve dengeleme işlemlerini; Standard 202-2024 kapsamında ise bina sistemlerinin devreye alma sürecini tanımlar.
Test sonuçları kayıt altına alınmadan klima tesisatı tamamlanmış kabul edilmemelidir.
Klima otomasyonu, farklı kullanım alanlarının ayrı sıcaklık değerleri ve çalışma saatleriyle yönetilmesini sağlar. Split sistemlerde yerel kumanda yeterli olabilirken VRF, chiller ve merkezi klima uygulamalarında bina otomasyonu kullanılabilir.
Kontrol altyapısı üzerinden şu işlemler gerçekleştirilebilir:
ASHRAE Guideline 13-2024, bina otomasyon sistemlerinin donanım, mimari, haberleşme, programlama, test, dokümantasyon ve kullanıcı eğitimi dahil en az yedi teknik alanını kapsar.
Otomasyon sistemi, klima cihazlarının gerçek kullanım saatlerine ve mahal ihtiyaçlarına göre çalışmasını sağlamalıdır.
Aynı mahalde eş zamanlı ısıtma ve soğutmayı engelleyen kontrol senaryoları işletme performansını destekler.
Klima tesisatının periyodik bakımı; hava akışının, ısı transferinin, drenajın ve kontrol fonksiyonlarının korunmasına yardımcı olur. Bakım yalnızca filtre temizliğiyle sınırlandırılmamalıdır.
Kontrol edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
ABD Enerji Bakanlığı, kirli filtrelerin temizlenmesi veya değiştirilmesinin klima enerji tüketimini yüzde 5 ila yüzde 15 arasında azaltabileceğini belirtir. Düzenli bakım aynı zamanda serpantinlerin ısı transfer performansının korunmasına katkı sağlar.
Altes Mühendislik; klima sistemlerinin montaj, bakım ve onarım hizmetlerinin yanı sıra VRF, soğutma, havalandırma ve iklimlendirme çözümlerini hizmet kapsamı içerisinde sunmaktadır. Firmanın kurumsal sayfasında 10’dan fazla mekanik tesisat hizmet grubu yer alır.
Klima tesisatı firmasının yetkinliği, kapasite hesabı, uygulama projesi, test kayıtları ve teknik destek organizasyonu üzerinden değerlendirilmelidir.
Ankara merkezli Altes Mühendislik tarafından sunulan klima tesisatı hizmetleri; konut, ofis, ticari yapı ve endüstriyel tesislerin proje, uygulama, devreye alma ve bakım ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilebilir.
