Yangın sistemleri kurulumu; yapının risklerine uygun algılama, uyarı, söndürme ve tahliye bileşenlerinin projelendirilmesi, monte edilmesi, test edilmesi ve çalışır durumda tutulması sürecidir. Doğru bir kurulum için yalnızca cihaz veya boru seçmek yeterli değildir.
Temel gereklilikler şunlardır:
Yapının kullanım amacı ve yangın yükü belirlenmelidir.
Algılama ve söndürme sistemleri birlikte projelendirilmelidir.
Ekipmanlar ilgili TS EN 54 standartlarına uygun olmalıdır.
Sprinkler, pompa, hidrant ve yangın dolabı hidrolik hesaplara göre boyutlandırılmalıdır.
Alarm sistemi; asansör, havalandırma, duman kontrolü ve geçiş sistemleriyle ilişkilendirilmelidir.
Devreye alma testleri kayıt altına alınmalı, bakım sorumluları belirlenmelidir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kılavuzu, algılama ve söndürme projelerinin diğer tesisat projelerinden ayrı hazırlanmasını öngörür. Bu yaklaşım, yangın güvenliğinin yapının mekanik ve elektrik altyapısıyla koordineli fakat bağımsız biçimde denetlenmesini sağlar.
Yangın sistemleri kurulumu, tehlikeyi algılayan cihazlardan yangına fiziksel müdahale eden tesisata kadar birbiriyle bağlantılı çok sayıda bileşeni kapsar. Sistemin kapsamı, binanın büyüklüğüne ve kullanım şekline göre değişir.
Başlıca bileşenler; yangın alarm santrali, duman ve sıcaklık dedektörleri, yangın ihbar butonları, sirenler, flaşörler, sprinkler tesisatı, yangın pompaları, su depoları, hidrantlar, yangın dolapları ve özel söndürme sistemleridir. TS EN 54 serisi; kontrol panelleri, güç kaynakları, sesli ve ışıklı uyarı cihazları, duman dedektörleri, sıcaklık dedektörleri, alev dedektörleri ve manuel ihbar butonları için ayrı teknik bölümler içerir.
Yönetmelik kılavuzuna göre yangın ihbar butonuna yatay erişim mesafesi 60 metreyi geçmemeli; butonlar yerden en az 110, en fazla 130 santimetre yüksekliğe yerleştirilmelidir.
Yangın sistemi, birbirinden bağımsız cihazların değil, aynı senaryoya göre çalışan bileşenlerin bütünüdür.
Uygulamalarda öne çıkan sorun, algılama ve söndürme sistemlerinin ayrı ekipler tarafından koordinasyonsuz kurulmasıdır. Alarm paneli ile pompa, akış anahtarı, solenoid vana ve duman tahliye ekipmanları arasındaki bağlantılar proje aşamasında tanımlanmalıdır.
Projelendirme, binanın mimari planını cihazlarla doldurmak değil; muhtemel yangının oluşma, yayılma ve tahliyeyi etkileme biçimini analiz etmektir. İlk aşamada kullanım sınıfı, yapı yüksekliği, kapalı alan, kişi yoğunluğu, depolanan maddeler ve mevcut kaçış yolları incelenir.
Bakanlık kılavuzuna göre yangın algılama ve söndürme projeleri tesisat projelerinden ayrı hazırlanır. Bir katın alanı 2.000 metrekareyi aşıyorsa tahliye projesinin de mimari projeden ayrı düzenlenmesi gerekir.
Proje sürecinde şu veriler birlikte değerlendirilmelidir:
Risk analizi tamamlanmadan yapılan ekipman seçimi, teknik olarak uyumlu parçalarla işlevsiz bir sistem kurulmasına neden olabilir.
TSE CEN/TS 54-14; planlama, tasarım, kurulum, işletmeye alma, kullanım ve bakım aşamalarını tek bir uygulama zinciri olarak ele alır. NFPA 72 ise yangın algılama, sinyalizasyon ve acil durum haberleşmesine ilişkin uluslararası bir tasarım kaynağıdır. Türkiye’de uygulama yapılırken öncelikle yürürlükteki ulusal mevzuat ve ilgili TS standartları esas alınmalıdır.
Yangın sistemi, korunacak alandaki yanıcı maddeler ve operasyon koşulları dikkate alınarak seçilmelidir. Ofis, depo, üretim tesisi ve bilgi işlem odası aynı söndürme yöntemiyle korunamaz.
| Sistem | Uygun kullanım alanları | Tasarımda dikkat edilen konu |
| Sulu sprinkler sistemi | Fabrika, depo, otel, alışveriş alanı | Su debisi, basınç, tehlike sınıfı ve sprinkler yerleşimi |
| Köpüklü söndürme | Yanıcı sıvı depoları, yakıt alanları | Köpük türü, karışım oranı ve yüzey kaplama süresi |
| Gazlı söndürme | Sunucu odası, elektrik odası, arşiv | Oda sızdırmazlığı, gaz miktarı ve güvenli boşalma süresi |
| Yangın dolabı ve hidrant | Büyük yapılar ve açık endüstriyel sahalar | Erişim mesafesi, hortum çapı, debi ve pompa kapasitesi |
| Algılama ve alarm sistemi | Konut dışı yapılar, tesisler ve ortak alanlar | Dedektör türü, alarm bölgeleri, senaryo ve entegrasyon |
Bakanlık kılavuzundaki örnek eşiklere göre büro binalarında yapı yüksekliğinin 21,5 metreyi veya toplam kapalı alanın 5.000 metrekareyi aşması otomatik algılama gerekliliği doğurabilir. Depolar için örnek eşikler 6,5 metre yapı yüksekliği veya 5.000 metrekare kapalı alan olarak gösterilir. Yüksek tehlikeli yerlerde kapalı alan eşiği 1.000 metrekareye kadar düşer. Projede güncel yönetmelik hükümleri ve binanın özel koşulları birlikte kontrol edilmelidir.
Söndürme maddesi, yangının kaynağına uygun olmadığı sürece sistemin büyüklüğü tek başına koruma sağlamaz.
Kurulum, onaylı proje ve malzeme belgeleri hazırlandıktan sonra başlamalıdır. Sahadaki değişiklikler mühendislik kontrolü olmadan uygulanmamalı; mimari veya mekanik engeller nedeniyle yapılan revizyonlar projeye işlenmelidir.
Temel uygulama sırası şöyledir:
TSE CEN/TS 54-14’ün 2018 sürümü; yeni dedektör teknolojilerini, kablosuz bileşenleri, bakım düzenini ve devreye alma kontrol listesini kapsamına almıştır.
Montajın projeye uygun olması kadar, kurulan sistemin gerçek yangın senaryosunu doğru uygulaması da gereklidir.
Sahada sık karşılaşılan hata, boru ve kablo güzergâhlarının diğer tesisatlarla çakışmasıdır. Mekanik, elektrik ve mimari ekiplerin montaj öncesinde ortak koordinasyon planı kullanması bu riski azaltır.
Devreye alma aşamasında her cihazın çalışması kadar sistemler arasındaki bağlantılar da test edilmelidir. Dedektör alarm verdiğinde yalnızca sirenin çalışması yeterli olmayabilir; duman damperlerinin konum değiştirmesi, asansörlerin belirlenen kata yönelmesi, kontrollü kapıların serbest kalması veya ilgili fanların devreye girmesi gerekebilir.
Bakanlık kılavuzu; yağmurlama sistemi akış anahtarlarının ve sabit söndürme sistemlerinin devreye girme bilgilerinin yangın alarm sistemine aktarılmasını ister. Yangın sırasında çalışmaya devam etmesi gereken kontrol, besleme ve haberleşme kablolarının en az 60 dakika yangına dayanıklı olması öngörülür.
Devreye alma sırasında şu testler kayıt altına alınmalıdır:
Test edilmeyen bir yangın senaryosu, yalnızca proje üzerinde var kabul edilir.
Periyodik kontrol, test ve bakım sorumluluğu bina sahibi, yönetici veya yazılı olarak görevlendirilmiş bina yetkilisine aittir. Test kayıtlarının ve bakım belgelerinin güvenli biçimde saklanması gerekir.
Uygulayıcı firma; keşif, projelendirme, malzeme seçimi, montaj, test ve teslim süreçlerini birlikte yönetebilecek teknik yeterliliğe sahip olmalıdır. Yalnızca ürün tedarik eden bir yapı ile mühendislik ve uygulama sorumluluğu üstlenen firma aynı kapsamda değerlendirilmemelidir.
Firma seçiminde şu ölçütler aranmalıdır:
Altes Mühendislik; endüstriyel sulu, köpüklü ve gazlı söndürme sistemlerinin yanı sıra yangın algılama, yangın dolabı, hidrant, modüler su deposu ve yangın pompa sistemleri alanlarında hizmet sunmaktadır. Bu tür geniş hizmet kapsamı, mekanik söndürme altyapısıyla algılama sistemlerinin aynı proje koordinasyonu içinde ele alınmasına katkı sağlar. Firma seçimi yapılırken hizmet listesinin yanında proje belgeleri, teknik kadro, referanslar ve teslim prosedürü de incelenmelidir.
Yangın sistemleri kurulumu için doğru firma, sistemi yalnızca teslim etmekle kalmaz; sistemin çalışma biçimini test raporlarıyla belgeler.
Yangın sistemi teslim alınmadan önce proje, saha uygulaması ve test kayıtları birbiriyle karşılaştırılmalıdır. Cihazların çalışması, projenin bütünüyle tamamlandığını tek başına göstermez.
Bakanlık kılavuzu, yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yapı kullanıldığı sürece aktif ve çalışır durumda tutulmasını zorunlu sorumluluk olarak ele alır.
Yangın sistemleri kurulumu, yapının ruhsat aşamasında başlayıp işletme süresince devam eden bir güvenlik sürecidir. Projelendirme, montaj, entegrasyon ve bakım aynı teknik disiplin içinde yönetildiğinde sistem yalnızca mevzuat şartını karşılamaz; yangına erken ve kontrollü müdahale imkânı da oluşturur.
